千年の古都へ。Về miền cố đô ngàn năm.

1. 🏨
   08:15 – 08:3015分 phút

   集合・出発準備Tập trung & chuẩn bị

   📍 Grandiose Hotel & Spa (Liễu Giai)

   ロビー集合。スニーカー・帽子・水・現金を確認しましょう（持ち物リスト）。

   Tập trung ở sảnh. Kiểm tra giày thể thao, mũ, nước, tiền mặt (danh sách đồ).

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY朝早くの集合、おつかれさまです。今日は長い一日なので、朝ごはんはしっかりと。車内で少し眠ってもOKです。Tập trung sớm, vất vả rồi! Hôm nay là một ngày dài – nhớ ăn sáng đầy đủ, lên xe ngủ thêm chút cũng được.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • Điểm danh 2 xe. Mua sẵn nước suối cho cả đoàn.
   • Gọi xác nhận đặt bàn nhà hàng Thành Long: 0972 162 261 (6 người, ~11:00, gọi sẵn set dê để ăn nhanh).
   • Kiểm tra tuyến 3 Tràng An hôm nay có chạy không (mùa nước lên có thể tạm dừng): BQL (0229) 3890 217.

   • 2台の人数確認。全員分のミネラルウォーターを用意。
   • レストランThành Longに予約確認の電話（6名・11:00頃・ヤギのセットを事前注文して時短）。
   • チャンアン第3ルートが本日運航しているか確認（増水期は運休あり）。

   📍 Map
2. 🚗
   08:30 – 10:30約2時間~2 tiếng

   ハノイ → ニンビンへHà Nội → Ninh Bình

   🛣 ~100 kmPháp Vân – Cầu Giẽ – Ninh Bình☕ 途中休憩 15分nghỉ giữa đường 15'

   市内を抜けて南へ。高速道路（Pháp Vân–Cầu Giẽ → Cầu Giẽ–Ninh Bình）を走ります。約1時間後（09:30頃）、高速道路上のDuy Tiên サービスエリア（Km227、Phú Thứ IC付近）でトイレ休憩15分。窓の外に石灰岩の山が見え始めたら、ニンビンはもうすぐ。

   Ra khỏi nội thành, đi cao tốc Pháp Vân–Cầu Giẽ rồi Cầu Giẽ–Ninh Bình. Khoảng 1 tiếng sau (~09:30) nghỉ 15 phút tại trạm dừng nghỉ Duy Tiên – Km 227 (ngay trên cao tốc, gần nút Phú Thứ). Khi thấy núi đá vôi hai bên đường là sắp tới Ninh Bình.

   👀 車内で読もうĐỌC TRÊN XE 移動中に 「千年の歴史」・「1000年前の暮らし」 を読むと、午後の景色が何倍も面白くなります。さらに知りたい人は 📖 読書リスト へ。 Đọc phần "Lịch sử ngàn năm", "Đời sống 1000 năm trước" trên xe; muốn tìm hiểu thêm xem 📖 danh sách bài đọc.

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY2時間のドライブは、運転する人も乗る人も疲れます。途中のサービスエリアで15分休憩して、トイレ・ストレッチ・水分補給を。何より大切なのは安全。ドライバーが眠そうなら声をかけて、無理せず休みましょう。Ngồi xe 2 tiếng, cả lái xe lẫn người ngồi đều mỏi. Dừng 15 phút ở trạm nghỉ: đi vệ sinh, vươn vai, uống nước. Quan trọng nhất là an toàn – lái xe thấy buồn ngủ thì nghỉ thêm, đừng cố.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • 2 xe đi nối nhau; nếu lạc, hẹn gặp ở trạm dừng nghỉ Duy Tiên (Km 227).
   • Chiều đi: lối vào trạm ở Km 226+880, rẽ phải sau hầm Phú Thứ – đi theo biển "Trạm dừng nghỉ".
   • Không vào các trạm Bình An / 8668 / Thăng Long 2 / Chung Vổ: nằm trên nhánh nút Liêm Tuyền đi Nam Định, phải rời cao tốc.

   • 2台は連なって走行。はぐれたらDuy Tiên サービスエリア（Km227）で合流。

   🧭 ナビ（ホテル→レストラン）Dẫn đường KS → nhà hàng ☕ 休憩所Trạm dừng nghỉ
3. 🏮
   10:30 – 11:00予備時間thời gian dự phòng

   （余裕があれば）ホアルー古街さんぽ(Nếu kịp) Dạo Phố cổ Hoa Lư

   2022年にできた、10世紀・大瞿越の文化をモチーフにした新しい「古街」。麒麟山（Núi Kỳ Lân）のふもと、銀の寺（Chùa Bạc）の隣。午前は静かで写真向き。お店や灯籠が賑わうのは夕方〜夜です。

   "Phố cổ" mới xây (mở năm 2022), lấy cảm hứng từ văn hoá Đại Cồ Việt thế kỷ X, dưới chân núi Kỳ Lân cạnh Chùa Bạc. Buổi sáng yên tĩnh, hợp chụp ảnh; hàng quán và đèn lồng sôi động từ chiều tối.

   

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY2時間座りっぱなしの後は、少し歩いて体をほぐしましょう。古街を10〜20分ぶらぶらするだけで気分がすっきりして、お昼ごはんもおいしくなります。Sau 2 tiếng ngồi xe, đi bộ dạo phố cổ 10–20 phút cho giãn người – thấy thoải mái, bữa trưa cũng ngon hơn.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN Tuỳ chọn. Nếu đến muộn hơn 10:45 thì vào thẳng nhà hàng.任意。10:45以降に到着ならレストランへ直行。

   📍 Map
4. 🍽
   11:00 – 12:1575分 phút

   昼食：名物「山ヤギ料理」Ăn trưa: Dê núi Ninh Bình

   🍽 Nhà hàng Thành Long – Vua dê Ninh Bình📍 04 Ngô Quyền🕗 8:00–21:30

   

   

   

   

   ヤギ一頭をレモン和え・炒め・焼き・鍋…とさまざまに味わい、名物のおこげ「コムチャイ」にヤギのあんをかけて。→ なぜヤギなの？

   Dê tái chanh, xào lăn, nướng, lẩu… cùng cơm cháy sốt dê trứ danh. → Vì sao là dê núi?

   🍽 外国人向けおすすめ注文（6名）GỌI MÓN HỢP KHÁCH NƯỚC NGOÀI (6 người)

   日本人旅行者のブログでは「ヤギは羊ほどクセがなくコリコリ」「でも好みは分かれる」「コムチャイは絶品」という声が多数。よく火を通した料理を中心に、ヤギ以外の一皿も入れました。

   Theo các blog du lịch Nhật: dê ít mùi hơn cừu, giòn sần sật nhưng không phải ai cũng hợp; cơm cháy được khen nhất. Vì vậy chọn món chín kỹ là chính, kèm một món không phải dê.

   Cơm cháy sốt dê ×2 ⭐ 日本人旅行者に一番人気。パリパリおこげにヤギのあんかけ⭐ món được khách Nhật khen nhiều nhất	149k ×2
   Dê áp chảo 焼肉のような鉄板焼き。日本人ブロガーのお気に入りáp chảo – giống yakiniku, dễ ăn	270k
   Dê nướng mỡ chài 網脂で包んで焼くのでジューシー。ジンギスカン感覚nướng chín, mọng – kiểu Genghis Khan	230k
   Dê chiên vừng ごまをまぶした揚げ物。唐揚げ感覚で初心者向けchiên vừng – như karaage, hợp người mới thử	220k
   Dê xào lăn レモングラス炒め。「辛さ控えめ（ít cay）」で注文xào sả – dặn "ít cay"	220k
   Cá quả hấp xì dầu 雷魚の醤油蒸し。ヤギが苦手な人の安心メニューcá hấp xì dầu – lựa chọn không phải dê	250k
   Rau xào tỏi ×2 · đậu phụ · trứng rán 青菜のニンニク炒め・豆腐・目玉焼きrau, đậu, trứng – món "an toàn"	~200k
   Cơm tám ×3 + đồ uống 香り米・ソフトドリンク・ビールcơm, nước ngọt, bia	~300k

   合計 約190万ドン（1人 約32万ドン）の目安。価格は店のWebメニュー（2025〜2026）より、変更の可能性あり。Tổng ~1,9 triệu (~320k/người). Giá theo thực đơn web (2025–2026), có thể thay đổi.

   🌶 チャレンジ枠（任意）：名物「Dê tái chanh（レモン和え）」は半生なので、試したい人用に1皿だけ。鍋（Lẩu dê）は昼には重く時間がかかるので今回は省略。生き血料理（tiết canh）は注文しない。🌶 Món "thử thách" (tuỳ chọn): dê tái chanh là thịt tái – gọi 1 đĩa cho ai muốn thử. Lẩu dê nặng và lâu, bỏ qua buổi trưa. Không gọi tiết canh.

   Không cay / Ít cay	辛くしないで／辛さ控えめkhông cay / ít cay
   Không rau mùi	パクチー抜きkhông rau mùi
   Nấu chín kỹ	よく火を通してnấu chín kỹ
   Không đá	氷なしkhông đá
   Tính tiền	お会計tính tiền

   💡 食べ方：ヤギ肉をライスペーパーやイチジクの葉に香草と一緒に包み、味噌風のタレ（tương）につけて。

   💡 Hướng dẫn khách: cuốn dê với bánh đa/lá sung và rau thơm, chấm tương.

   📝 日本語レビュー（ヤギ料理店）Review tiếng Nhật 📝 家族旅行記（note）Nhật ký du lịch (note)

   🙅 ヤギが苦手な人へ — ヤギ以外のメニューKHÔNG ĂN ĐƯỢC DÊ? — MÓN KHÁC

   • 🐟 魚：雷魚（cá quả）の焼き・蒸し 250k、鯉（cá chép）のトマト煮 250k
   • 🐷 豚：豚肉の干しエビ味噌炒め（thịt rang mắm tép）156k — ニンビン名物の発酵エビ味噌を使った食べやすい一品
   • 🐸 カエル（ếch）150k、田ウナギ（lươn đồng）200k、牛肉料理 120〜200k
   • 🥬 青菜炒め 45k、豆腐料理 49〜60k、目玉焼き 55k、チャーハン 75k、バナナの花サラダ 120k

   • 🐟 Cá quả nướng/hấp xì dầu 250k, cá chép sốt cà chua 250k
   • 🐷 Thịt rang mắm tép 156k (mắm tép Gia Viễn – đặc sản Ninh Bình)
   • 🐸 Ếch 150k, lươn đồng 200k, các món bò 120–200k
   • 🥬 Rau xào 45k, đậu phụ 49–60k, trứng rán 55k, cơm rang 75k, nộm hoa chuối 120k

   ※鶏肉料理はメニューにありません。※ Thực đơn không có món gà.

   候補2：Dê núi Tràng An（ホアルー古街内）Phương án 2: Dê núi Tràng An (trong Phố cổ Hoa Lư)

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • Gọi trước hotline đặt bàn 6 người và đặt trước món theo bảng gợi ý (ưu tiên món chín kỹ, dặn ít cay) để lên món ngay khi tới.
   • Rời nhà hàng lúc 12:15 để kịp thuyền 12:45 – thanh toán trước 12:10.
   • Nhắc cả đoàn đi vệ sinh trước khi lên thuyền (3 tiếng trên sông).
   • Món có tiết canh / rượu tiết: hỏi trước, không ép khách Nhật.

   • 12:15出発厳守（会計は12:10までに）。
   • 乗船前に必ずトイレへ（約3時間の舟旅）。

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀYヤギ料理は好みが分かれます。口に合わなくても大丈夫。ヤギ以外の料理を頼んでも、近くの別のお店に変えてもOKです。食べたいものは遠慮なく伝えてください。みんなで相談して、全員が気持ちよく食べられる場所を選びましょう。Dê núi có thể không hợp khẩu vị – không sao cả. Có thể gọi món khác, hoặc cả nhóm cùng đổi sang quán gần đó. Cứ thoải mái nói mình muốn ăn gì; cùng nhau chọn chỗ để ai cũng ăn ngon miệng, thấy dễ chịu.

   🧭 ナビDẫn đường 🌐 Website 📋 メニューThực đơn 📞 0972 162 261 📍 候補2Phương án 2 🍜 近くの他のお店Quán ăn gần đây
5. 🎫
   12:15 – 12:4530分 phút

   チャンアン乗船場へ・チケット購入Đến bến thuyền Tràng An · mua vé

   🚗 8–9 km · 15–20分'🎫 300.000đ/人người🛶 4–5人/艘 người/thuyền

   

   乗船券は舟・漕ぎ手・保険込み。窓口で「第3ルート（Tuyến 3）」を選びます。救命胴衣の着用は必須です。

   Vé đã gồm thuyền, người chèo và bảo hiểm. Chọn Tuyến 3 tại quầy. Bắt buộc mặc áo phao.

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀYここから約3時間は舟の上。乗る前にトイレを済ませ、水を1本、帽子か日傘を手元に。準備ができていると、舟の上でゆったり過ごせます。Sắp tới là ~3 tiếng trên thuyền. Đi vệ sinh trước, cầm 1 chai nước, mũ hoặc ô – chuẩn bị xong là có thể thư thái tận hưởng.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • Mua vé tại quầy hoặc online trước để khỏi xếp hàng (muave.disantrangan.vn).
   • Cả đoàn 6 người (gồm 2 lái xe) xin đi chung 1 thuyền. Nếu quầy vé không cho → tách 2 thuyền theo hướng dẫn của quầy, mỗi thuyền có 1 người nói tiếng Việt.
   • Để đồ không cần thiết trong xe; mang theo nước + mũ.
   • Ghi nhớ vị trí đỗ xe; cả đoàn quay lại bãi xe ~15:45.

   • ドライバー2名も含めた6名で1艘に乗船を希望。不可の場合は窓口の案内に従い2艘に分乗（各艇にベトナム語が話せる人を1人）。
   • 不要な荷物は車に置き、水と帽子だけ持参。

   🧭 ナビDẫn đường 🎫 オンライン購入Mua vé online 📖 購入方法Hướng dẫn mua
6. 🛶
   12:45 – 15:45約3時間~3 tiếng

   チャンアン 第3ルート — 小舟で洞窟をくぐるTràng An tuyến 3 — thuyền xuyên hang

   🛶 手漕ぎ舟thuyền chèo tay🕳 洞窟 33 hang⛩ 上陸 3回lên bờ 3 lần🌏 UNESCO 2014

   1

   2

   3

   4

   1. 乗船場 出発Rời bến thuyền
   2. ⛩ Đền Trình（別名 Phủ Đột）— 上陸。 (Phủ Đột) — lên bờ.
      「Trình」は「報告する」の意味。聖域に入る前に神々へ到着を告げる社です。千年以上の歴史を持つと伝わり、建物は丁朝の「丁」の字の形。祀られているのは丁朝を支えた四人の重臣「丁朝の四柱」（Đinh Điền・Nguyễn Bặc・Lưu Cơ・Trịnh Tú）。門前には幸運の象徴・石の鯉の像があり、水中には本物の鯉も泳いでいます。
      "Trình" là trình báo thần linh trước khi vào vùng đất thiêng. Tương truyền hơn 1000 năm tuổi, kiến trúc hình chữ Đinh (丁). Thờ "Tứ trụ triều Đinh": Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Trịnh Tú. Trước đền có đôi cá chép đá – biểu tượng may mắn – và cá chép thật dưới nước.
   3. 🕳 Hang Đột — 全長1,000m以上、チャンアンで最も長く美しい洞窟とされ、第3ルートのハイライト。天井は高めで、さまざまな形の鍾乳石が続きます。抜けるのに約30分。dài hơn 1.000 m, được xem là hang dài và đẹp nhất Tràng An – điểm nhấn của tuyến 3. Trần khá cao, nhũ đá đủ hình dáng; đi hết ~30 phút.
   4. 🕳 Hang Vân（Hang Mây） — 「雲の洞窟」。Vân（雲）は漢越語、Mâyは日常語で、どちらも「雲」。全長約900m。洞窟の前後は「雲の谷（Thung Mây）」と呼ばれる、峰に囲まれた約12,000㎡の水の盆地です。Vân (雲) và Mây cùng nghĩa là mây. Dài gần 900 m, nằm trong Thung Mây – thung nước ~12.000 m² bao quanh bởi núi đá; ánh sáng trong hang tạo cảm giác mờ ảo như mây.
   5. ⛩ Đền Suối Tiên — 上陸。雄王（フンヴオン）時代の将軍貴明大王（Quý Minh Đại vương）を祀る。Sào Khê川の上流にあり、丁先皇即位1050年（2018年）を記念して、丁・鉄木（lim）など4種の銘木で再建されました。lên bờ. Thờ Đức thánh Quý Minh Đại vương – tướng thời Hùng Vương. Ở thượng nguồn sông Sào Khê; dựng lại năm 2018 dịp kỷ niệm 1050 năm Đinh Tiên Hoàng lên ngôi, bằng 4 loại gỗ quý đinh, lim, sến, táu.
   6. ⛰ Núi Địa Linh · Núi Kim Quy — 洞窟ではなく水面から垂直にそびえる塔のような峰。蓮の花が開いたような形とも。Kim Quy は「金の亀」。「陸のハロン湾」と呼ばれる景色はまさにここ。không phải hang mà là núi đá dựng đứng giữa nước; Địa Linh được ví như đoá sen nở. Kim Quy = rùa vàng. Đây chính là khung cảnh "Hạ Long trên cạn".
   7. 🕳 Hang Đại — 長さ約150m。広々として風通しのよい洞窟。dài ~150 m, rộng và thoáng.
   8. 🏯 Hành cung Vũ Lâm（武林行宮）— 上陸。 — lên bờ.
      1258年にモンゴル軍を初めて退けた後、陳太宗が築いた軍事拠点の離宮。1285年の第2次モンゴル戦争でも戦いの舞台になったと伝わります。陳太宗は晩年ここ（太微庵）で仏道に入り、のちに孫の陳仁宗も退位後ここで修行してから、北部のイエントゥ山で「竹林禅派」を開きました。舟でしか行けない、王たちの隠れ里です。
      Căn cứ quân sự do Trần Thái Tông lập sau chiến thắng Mông Cổ lần 1 (1258); gắn với kháng chiến chống Nguyên lần 2 (1285). Vua Trần Thái Tông cuối đời tu ở Am Thái Vi; Trần Nhân Tông sau khi nhường ngôi cũng tu ở đây trước khi lên Yên Tử lập Thiền phái Trúc Lâm. Nay còn Đền Thái Vi, chùa Khai Phúc (chùa Hành Cung).
   9. （航路により）キングコングのロケ村が見えることも — 公式の第3ルートには含まれないため、漕ぎ手に聞いてみて。(Tuỳ luồng) phim trường Kong – không nằm trong lộ trình chính thức tuyến 3, hỏi người chèo.
   10. 乗船場に帰着Về bến

   第3ルート＝「洞窟3つ＋霊所3つ」。洞窟の合計は約2km。トイレや飲み物は上陸地点で探せることが多いですが、乗船前に済ませておくのが安心です。Tuyến 3 = "3 hang + 3 điểm tâm linh", tổng chiều dài hang ~2 km. Nên đi vệ sinh, mua nước trước khi lên thuyền.

   👀 見どころĐIỂM NHẤN 漕ぎ手の多くは近くの村の女性たち。洞窟内は天井が低い所があるので、頭を下げ、手を舟の外に出さないように。→ チャンアンの詳しい話 Người chèo phần lớn là phụ nữ các làng quanh đây. Trong hang có chỗ trần rất thấp: cúi đầu, không thò tay ra ngoài. → Tìm hiểu thêm về Tràng An

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • Hỏi người chèo: "Tuyến này có qua phim trường Kong không?"
   • Tip người chèo tuỳ tâm, tham khảo 50–100k/thuyền.

   • チップは任意（目安：1艘50,000〜100,000ドン）。

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY3時間座っていると腰やお尻が疲れてきます。上陸ポイントでは歩いて伸びを。外は日差しが強いので帽子・日傘を、洞窟の中はひんやり——その差も楽しんで。漕ぎ手さんに「Cảm ơn!（カム オン）」と声をかけると、きっと笑顔が返ってきます。Ngồi thuyền lâu sẽ mỏi lưng – mỗi lần lên bờ hãy đi lại, vươn vai. Ngoài trời nắng thì đội mũ, che ô; vào hang lại mát lạnh. Đừng quên cảm ơn cô lái đò nhé.

   🌏 UNESCO 🌐 Tràng An 📍 Vũ Lâm
7. 🚗
   15:45 – 16:05~15–20分'

   ハンムアへ移動 ⚑ 判断ポイントSang Hang Múa ⚑ Điểm quyết định

   🚗 6–7 km

   行く／スキップの判断：16:15以降の到着になる・雨・体調不良の人がいる → ハンムアはスキップしてハノイへ。 Đi hay bỏ? Nếu đến sau 16:15, trời mưa, hoặc có người mệt → bỏ Hang Múa, về thẳng Hà Nội.

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY舟のあとは疲れが出てくる頃。体調は正直に伝えてください。登らないのも立派な選択です。ふもとで休んでいても、旅は十分楽しめます。Sau 3 tiếng trên thuyền, ai mệt cứ nói thật. Không leo cũng là lựa chọn tốt – nghỉ dưới chân núi vẫn trọn vẹn chuyến đi.

   🧭 ナビDẫn đường
8. 🥾
   16:05 – 17:30約1.5時間~1,5 tiếng 任意tuỳ chọn

   ハンムア — 486段の先の絶景Hang Múa — 486 bậc đá lên đỉnh

   🎫 150.000đ🪜 486段 bậc⬆ 20–45分'⬇ 15–20分'🌇 日没 約17:35hoàng hôn ~17:35

   1

   2

   3

   4

   • 16:05 入場・登山開始 → 16:30〜16:45 山頂（分かれ道の右＝龍の像、左＝観音像）
   • 山頂で20分ほど。夕方の光で石灰岩の峰が金色に。
   • 17:10頃下山開始 → 17:30 駐車場

   • 16:05 vào cổng, bắt đầu leo → 16:30–16:45 lên đỉnh (ngã rẽ: phải – tượng rồng, trái – tượng Quan Âm).
   • Ở đỉnh ~20 phút, nắng chiều nhuộm vàng núi đá.
   • ~17:10 xuống → 17:30 về bãi xe.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN

   • Người không leo có thể nghỉ ở quán cà phê/khu hồ sen dưới chân núi.
   • Bậc đá dốc và trơn khi mưa – đi chậm, xuống trước 17:15 để còn ánh sáng.

   • 登らない人はふもとのカフェで休憩可。
   • 石段は急で雨だと滑りやすい。17:15までに下山開始。

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY自分のペースで大丈夫。ときどき振り返ると、登るほどに景色が広がっていきます。息が上がったら立ち止まって水を一口。頂上の風は格別です。Leo theo nhịp của mình. Thỉnh thoảng quay lại nhìn – càng lên cao cảnh càng mở ra. Mệt thì dừng, uống ngụm nước. Gió trên đỉnh rất đáng công leo.

   🧭 ナビDẫn đường 📖 ハンムアの話Về Hang Múa
9. 🌙
   17:30 – 19:45約2〜2.5時間~2–2,5 tiếng

   ハノイへ帰路・解散Về Hà Nội · giải tán

   🛣 ~100 km🚦 土曜夕方の渋滞ありtối thứ Bảy dễ tắc

   土曜の夕方はハノイ入口（Pháp Vân / Giải Phóng）が混みやすく、ホテル着は19:30〜20:00頃の見込み。お疲れさまでした！

   Tối thứ Bảy cửa ngõ Pháp Vân / Giải Phóng hay tắc, dự kiến về khách sạn 19:30–20:00. Cảm ơn mọi người!

   💭 いまのあなたへDÀNH CHO BẠN LÚC NÀY一日おつかれさまでした。帰りの車内は写真を見返したり、眠ったり。ドライバーは一日運転して一番疲れている時間です。眠くなったら迷わず休憩を。最後まで安全第一で。Một ngày dài rồi – trên xe xem lại ảnh hoặc ngủ một giấc. Lúc này lái xe mệt nhất: buồn ngủ thì dừng nghỉ ngay. An toàn đến phút cuối.

   🚩 引率メモGHI CHÚ DẪN ĐOÀN Nếu cần nghỉ chiều về: trạm dừng nghỉ Duy Tiên – hướng Bắc (Km 227+300, rẽ phải theo biển báo), ~40 phút sau khi rời Hang Múa – nên dừng ở đây trước khi vào đoạn tắc Pháp Vân. Nhắn nhóm giờ dự kiến tới nơi khi rời trạm.帰りに休憩する場合はDuy Tiên サービスエリア（ハノイ方面）へ。ハンムアから約40分。ハノイ入口の渋滞前に済ませておくと安心。

   ☕ 休憩所（帰り）Trạm nghỉ chiều về

   🧭 ホテルへナビDẫn đường về KS

📜 年表 — 日本と並べて📜 Niên biểu — đặt cạnh lịch sử Nhật Bản

1. 938
   白藤江（バクダン江）の戦い。呉権（ゴー・クエン）が南漢軍を破り、約1000年続いた中国支配が終わる。Chiến thắng Bạch Đằng. Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán, chấm dứt ~1000 năm Bắc thuộc.935–940 平将門の乱
2. 944
   –968
   十二使君の乱。国が12人の豪族に分裂し、20年以上の内乱へ。Loạn 12 sứ quân. Đất nước chia cắt bởi 12 thế lực cát cứ hơn 20 năm.
3. 968
   丁部領（ディン・ボ・リン）が全国を統一し皇帝に（丁先皇）。国号を「大瞿越（ダイコーベト）」とし、故郷ホアルーを都に。Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn, lên ngôi (Đinh Tiên Hoàng), đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô ở quê hương Hoa Lư.平安時代中期・藤原氏の摂関政治のころ
4. 980
   丁先皇の暗殺（979）後、将軍黎桓（レ・ホアン）が即位＝前黎朝。翌981年、宋の大軍を撃退。Sau khi vua Đinh bị ám sát (979), Lê Hoàn lên ngôi – nhà Tiền Lê; năm 981 đánh tan quân Tống.1000年頃 清少納言『枕草子』
5. 1009
   李公蘊（リ・コン・ウアン）がホアルーで即位＝李朝。Lý Công Uẩn lên ngôi tại Hoa Lư – mở đầu nhà Lý.1008年頃 紫式部『源氏物語』
6. 1010
   「遷都の詔」を発し、都を大羅（ダイラ）へ。「昇龍（タンロン）」と命名＝今のハノイ。李朝は216年続く長期政権に。Ban Chiếu dời đô, chuyển kinh đô ra Đại La, đặt tên Thăng Long – Hà Nội ngày nay. Nhà Lý kéo dài 216 năm.1016 藤原道長が摂政に
7. 1258
   –1288
   陳（チャン）朝がモンゴル（元）の侵攻を3度撃退。チャンアンの奥にある「武林行宮」は陳朝ゆかりの地。Nhà Trần 3 lần đánh thắng quân Mông–Nguyên. Hành cung Vũ Lâm trong Tràng An gắn với nhà Trần.1274・1281 元寇（文永・弘安の役）——同じ敵と戦った隣人
8. 2010
   10月10日、ハノイで「昇龍・ハノイ千年祭」。同年、タンロン遺跡が世界遺産に。10/10: Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Cùng năm, Hoàng thành Thăng Long thành Di sản Thế giới.
9. 2014
   チャンアン景観複合体がベトナム初の世界複合遺産（自然＋文化）に。ホアルー古都もその一部。Quần thể danh thắng Tràng An là Di sản hỗn hợp (thiên nhiên + văn hoá) đầu tiên của Việt Nam; Cố đô Hoa Lư nằm trong quần thể.

🗺 1000年前の「ベトナム」はこんな形🗺 Bản đồ "Việt Nam" 1000 năm trước

• 🔵 大瞿越（のちの大越）＝今の北部だけ。紅河デルタと周辺の山地、南はタインホア・ゲアン・ハティン（ほぼ今のNgang峠）まで。おなじみの「S字」はまだありません。ホアルーはデルタの南端、平野が山にぶつかる場所にあります。
• 🟡 チャンパ王国（チャム族）。中部の海岸沿いはヒンドゥー文化の別の王国でした。都はインドラプラ（今のクアンナム）、1000年頃にヴィジャヤ（今のビンディン）へ。ミーソン遺跡やチャム塔は彼らの遺産。982年には黎桓がチャンパに遠征しています。
• 🔴 クメール帝国（アンコール）。今のホーチミン市やメコンデルタはクメールの土地。少し後の12世紀前半にアンコール・ワットが建てられます。
• 北は宋（中国）。独立を守るための緊張関係が続きました。

• 🔵 Đại Cồ Việt (sau là Đại Việt) chỉ là miền Bắc ngày nay: đồng bằng sông Hồng, trung du, phía Nam đến Thanh Hóa – Nghệ An – Hà Tĩnh (khoảng Đèo Ngang). Chưa có "hình chữ S". Hoa Lư nằm ở rìa Nam đồng bằng, nơi đồng bằng gặp núi.
• 🟡 Vương quốc Champa của người Chăm theo văn hoá Ấn Độ giáo trải dọc duyên hải miền Trung. Kinh đô Indrapura (Quảng Nam), khoảng năm 1000 dời vào Vijaya (Bình Định). Mỹ Sơn, tháp Chăm là di sản của họ. Năm 982 Lê Hoàn đánh Champa.
• 🔴 Đế quốc Khmer (Angkor): Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long ngày nay thuộc Khmer; đầu thế kỷ XII họ xây Angkor Wat.
• Phía Bắc là nhà Tống – mối đe doạ thường trực với nền độc lập.

🏯 なぜホアルーが都だったのか🏯 Vì sao chọn Hoa Lư?

→ 内乱と外敵の時代、まず必要だったのは「守れる都」でした。

→ Thời loạn lạc và giặc ngoài, điều cần nhất là một kinh đô dễ phòng thủ.

🐉 なぜ都を移したのか（1010年）🐉 Vì sao dời đô (1010)?

1

2

3

4

🏮 1000年前のベトナムの暮らし🏮 Đời sống người Việt 1000 năm trước

ホアルーに都があった頃、人々はどんな文化の中で生きていたのでしょう。日本と似ているところ、違うところを探してみてください。

Thời kinh đô còn ở Hoa Lư, người Việt sống ra sao? Hãy thử tìm điểm giống và khác với Nhật Bản.

🙏 仏教の国Đất nước của Phật giáo

僧侶は王の相談役でした。969年、丁先皇は僧・匡越（クオン・ベト）を仏教界の長「僧統」に任命。高僧・萬行（ヴァン・ハイン）は李公蘊の即位を後押ししました。ハノイの一柱寺は、観音菩薩の夢を見た李太宗が1049年に建てたと伝わる、池の上に一本柱で立つお寺です。

Nhà sư là cố vấn của vua. Năm 969 Đinh Tiên Hoàng phong sư Khuông Việt làm Tăng thống; thiền sư Vạn Hạnh giúp Lý Công Uẩn lên ngôi. Chùa Một Cột tương truyền được vua Lý Thái Tông dựng năm 1049 sau giấc mơ thấy Quán Thế Âm.

📚 孔子廟と科挙の始まりVăn Miếu và khoa thi đầu tiên

遷都から60年後、李朝は1070年に文廟（孔子廟）、1075年に最初の科挙、1076年に国子監（ベトナム最初の大学）を開きます。仏教と並んで儒教の学問が国づくりの柱に。ハノイの文廟は今も受験生がお参りする「学問の神様」の場所です。

60 năm sau dời đô, nhà Lý lập Văn Miếu (1070), mở khoa thi đầu tiên (1075) và Quốc Tử Giám (1076) – trường đại học đầu tiên. Đến nay sĩ tử vẫn đến Văn Miếu cầu may trước kỳ thi.

🎎 水上人形劇 ＆ 王の田植えMúa rối nước & vua cày ruộng

稲作の国らしく、987年に黎桓（レ・ホアン）は自ら田を耕す儀式「籍田」を行いました。同じドイ山の寺の1121年の石碑には、水の上で金の亀が三つの山を背負って現れる人形劇の様子が刻まれています——今もハノイで観られる水上人形劇の最古の記録です。

Năm 987 Lê Hoàn lần đầu làm lễ tịch điền – vua tự cày ruộng ở núi Đọi. Cũng trên núi ấy, bia chùa Long Đọi Sơn (1121) tả cảnh rùa vàng đội ba núi nổi trên sóng nước – ghi chép sớm nhất về múa rối nước.

🦷 お歯黒・キンマ・刺青Nhuộm răng, ăn trầu, xăm mình

当時のベトナム人の「しるし」は黒い歯。キンマ（ビンロウ）を噛み、歯を黒く染める習慣は、中国人と自分たちを区別する誇りでした。日本の平安貴族のお歯黒とよく似ていますが、それぞれ独自に生まれた文化です。また陳朝の兵士は1285年、腕に「殺韃（モンゴルを倒せ）」の刺青を入れて戦いました。

Dấu hiệu người Việt xưa là răng đen: ăn trầu, nhuộm răng để phân biệt với người phương Bắc ("răng trắng như răng Ngô"). Giống tục お歯黒 của quý tộc Heian Nhật Bản nhưng hình thành độc lập. Năm 1285 quân Trần thích chữ "Sát Thát" lên tay.

🪙 「皇帝」とベトナム最初の硬貨"Hoàng đế" và đồng tiền đầu tiên

丁部領は国内で「皇帝」を名乗りましたが、宋からは「交趾郡王」の称号を受けました——内では皇帝、外では王。宮廷には大きな釜と虎の檻を置いて罪人を戒めたと記されています。970年からはベトナム最初の硬貨「太平興宝」（裏に「丁」の字）を鋳造しました。

Đinh Bộ Lĩnh xưng Hoàng đế trong nước, nhưng nhận tước "Giao Chỉ quận vương" của nhà Tống – trong xưng đế, ngoài xưng vương. Triều đình đặt vạc dầu, chuồng hổ để răn kẻ phạm tội. Từ năm 970 đúc đồng tiền đầu tiên Thái Bình hưng bảo (mặt sau có chữ 丁).

👘 衣・食・住・祭り・女性👘 Mặc, ăn, ở, lễ hội, phụ nữ

※当時の記録は少なく、多くは後の時代にまとめられた史書（『大越史記全書』1479年）や中国側の記録によるものです。

※ Tư liệu thời này rất ít; phần lớn dựa vào sử biên soạn về sau (Đại Việt sử ký toàn thư, 1479) và ghi chép của Trung Hoa.

👕 着るもの・髪型Trang phục & tóc

庶民の男性は腰布（khố）一枚で上半身は裸、女性は胸当て（yếm）に巻きスカート（váy）が基本。中国の記録はベトナム人を「短い髪・刺青・裸足・黒い歯」と描いています。990年、宋の使者は「足をけがしたので跪けない」と言った黎桓が、すぐ後に裸足で川に入って魚を獲っているのを目撃したとか。宮廷の服は宋風でしたが、1040年に李太宗は宮女に錦織を学ばせ、宋の錦を使うのをやめました。

Dân thường: nam đóng khố, cởi trần; nữ mặc yếm, váy. Sách Trung Hoa tả người Giao Chỉ "tóc ngắn, xăm mình, đi chân đất, răng đen". Năm 990 sứ Tống thấy Lê Hoàn – vừa viện cớ đau chân không quỳ – lại lội chân đất xuống sông bắt cá. Triều phục theo kiểu Tống, nhưng năm 1040 Lý Thái Tông cho cung nữ học dệt gấm, thôi dùng gấm Tống.

🏠 住まい：高床と反った屋根Nhà ở: nhà sàn, mái cong

2000年以上前のドンソン文化の銅鼓には、舟の形に反った屋根の高床式の家、臼で米をつく人、羽飾りの踊り手が描かれています。李朝の皇城跡からは、菩提樹の葉（lá đề）の形に鳳凰を彫った素焼きの屋根飾りが出土し、国宝になっています。庶民の家は竹・木・茅葺きだったと考えられます。

Trống đồng Đông Sơn (hơn 2000 năm trước) khắc nhà sàn mái cong hình thuyền, người giã gạo, vũ công đội lông chim. Hoàng thành Thăng Long tìm thấy ngói đất nung thời Lý hình lá đề có chim phượng – nay là Bảo vật quốc gia. Nhà dân có lẽ làm bằng tre, gỗ, mái tranh.

🍚 毎日のごはん：米・魚・野菜・ヌクマムĂn uống: cơm, cá, rau, nước mắm

主食は水田の米、おかずは川や田の魚と野菜。李朝の頃には青磁の碗も使われました。魚醤ヌクマムは当時から大切な産物で、史書には997年、宋の使者が「ヌクマムを要求する」ことを口実にゆすりを働いたため、宋の皇帝が使者派遣を控えた——という話まで残っています。1013年には税の対象にもなりました（いずれも後代の史書の記録）。

Bữa ăn chính là cơm lúa nước, cá sông đồng và rau; thời Lý đã dùng bát men ngọc. Nước mắm là sản vật quý: sử chép năm 997 sứ Tống lấy cớ "đòi nước mắm" để sách nhiễu, khiến vua Tống thôi cử sứ; năm 1013 nước mắm bị đánh thuế (theo sử biên soạn về sau).

🎉 祭りLễ hội

987年、黎桓は王自ら田を耕す籍田の儀を行い、1121年の石碑には水上人形劇が記録されています——稲と水の国らしい行事です。ホアルーでは今も毎年旧暦3月8〜10日にチュオンイエン祭が開かれ、丁部領の「葦旗の陣」が再現されます。銅鼓に描かれた舟は、今も各地に残る舟競争の伝統を思わせます。

Năm 987 Lê Hoàn làm lễ tịch điền; bia năm 1121 ghi lại múa rối nước – lễ hội của xứ lúa nước. Ở Hoa Lư, lễ hội Trường Yên (8–10/3 âm lịch) vẫn tái hiện tích "cờ lau tập trận". Hình thuyền trên trống đồng gợi nhớ truyền thống đua thuyền còn ở nhiều nơi.

👩 活躍した女性たちVai trò người phụ nữ

ベトナムの女性は中国に比べて地位が高かったといわれます。紀元40年に漢に反乱を起こした徴（チュン）姉妹、248年の趙夫人（バー・チュウ）は今も英雄。ホアルーの楊雲娥（ズオン・ヴァン・ガー）は丁先皇と黎桓、二人の皇帝の皇后となり、黎朝の廟に祀られています。李朝の倚蘭（イーラン）は1069年、王がチャンパ遠征中に国を治め、その安定ぶりに王が奮起して勝利したと伝わります。

Phụ nữ Việt có vị thế cao hơn so với Trung Hoa. Hai Bà Trưng (năm 40), Bà Triệu (248) là anh hùng dân tộc. Dương Vân Nga là hoàng hậu của cả Đinh Tiên Hoàng và Lê Hoàn, được thờ ở đền vua Lê tại Hoa Lư. Nguyên phi Ỷ Lan nhiếp chính năm 1069 khi vua Lý Thánh Tông đánh Champa – nghe tin trong nước yên ổn, vua quyết đánh tiếp và thắng trận.

🇨🇳🇻🇳 中国との千年 — 支配の歴史と、分かち合う文化🇨🇳🇻🇳 Ngàn năm với Trung Hoa — lịch sử và văn hoá chung

🇯🇵 日本とのつながり🇯🇵 Những sợi dây nối với Nhật Bản

阿倍仲麻呂、ハノイを治めるAbe no Nakamaro từng cai quản Hà Nội

百人一首「天の原 ふりさけ見れば 春日なる 三笠の山に 出でし月かも」の作者・阿倍仲麻呂は、唐の官僚「朝衡」として761〜767年頃、安南（今のハノイ）を治める安南都護・節度使を務めました。日本に帰れなかった彼は、ハノイでどんな月を見たのでしょう。

Tác giả bài thơ nổi tiếng trong Bách nhân nhất thủ, Abe no Nakamaro (tên Hán: Triều Hành), làm quan nhà Đường và cai quản An Nam (Hà Nội nay) khoảng 761–767.

チャンパの僧・仏哲と雅楽「林邑楽」Sư Phật Triết và nhạc Lâm Ấp trong nhã nhạc Nhật

林邑（チャンパ、今のベトナム中部）の僧仏哲は736年に来日し、752年の東大寺大仏開眼供養で舞楽を披露。彼が伝えた「林邑楽」（「菩薩」「抜頭」など）は今も雅楽として、春日若宮おん祭などで演じられています。2014年にはフエで「里帰り公演」も。

Nhà sư Phật Triết từ Lâm Ấp (Champa, miền Trung VN) sang Nhật năm 736, biểu diễn trong lễ khai nhãn Đại Phật chùa Tōdai-ji (752). "Lâm Ấp nhạc" ông truyền lại vẫn còn trong nhã nhạc gagaku; năm 2014 được biểu diễn "về quê" tại Huế.

その後：朱印船とアニオー姫Về sau: thuyền Châu ấn và công chúa Ngọc Hoa

ホアルーの時代（10〜13世紀）に大越と日本が直接交流した記録は見つかっていません。本格的な交流は17世紀。ホイアンには1590年代に日本人町の「日本橋（来遠橋）」が架けられ、1619年には長崎の朱印船貿易商荒木宗太郎が阮氏の姫玉華（アニオー）と結婚し、長崎に移り住みました。

Thời Hoa Lư (thế kỷ X–XIII) chưa thấy ghi chép giao lưu trực tiếp Đại Việt – Nhật Bản. Đến thế kỷ XVII: Chùa Cầu Hội An do người Nhật dựng (thập niên 1590); năm 1619 thương nhân Araki Sotarō cưới công chúa Ngọc Hoa của chúa Nguyễn, đưa về Nagasaki (tên Nhật "Anio").

🇻🇳 歴史から読む「ベトナム人らしさ」🇻🇳 Tính cách người Việt nhìn từ lịch sử

ベトナムの人は「柔軟」「適応が早い」「臨機応変」とよく言われます。それは戦争のせいだけでしょうか？ 研究者はいくつもの要因が重なったと考えています。

Người Việt hay được nhận xét là "linh hoạt", "thích ứng nhanh", "giỏi ứng biến". Có phải chỉ vì chiến tranh? Các nhà nghiên cứu cho rằng nhiều yếu tố đan xen.

⏳ 1000年前と今をつなぐもの⏳ Từ 1000 năm trước đến hôm nay

🤝 日本から見たベトナム、ベトナムから見た日本🤝 Người Nhật nhìn người Việt – người Việt nhìn Nhật Bản

📜 名前の由来と陳朝の王たち📜 Tên gọi và các vua Trần

13世紀、陳朝の初代皇帝陳太宗（チャン・タイ・トン, 1218–1277）は、この一帯に武林行宮と、修行の庵「太微庵（Am Thái Vi）」を築きました。行き来の途中でこのふもとの洞窟に立ち寄り、宮廷の女官たちの歌と舞（Múa）を楽しんだ——そこから村人たちが「舞の洞窟＝Hang Múa」と呼ぶようになったと伝えられます（伝説）。

Tương truyền thế kỷ XIII, vua Trần Thái Tông (1218–1277) về Hoa Lư lập hành cung Vũ Lâm và Am Thái Vi. Mỗi lần qua đây, vua thường dừng chân xem cung nữ múa hát trong hang dưới chân núi – dân gian gọi là Hang Múa.

この行宮はモンゴル（元）軍と戦う陳朝の拠点でもあり、のちに陳仁宗はここから出家の道へ進み、ベトナム独自の禅宗「竹林派」を開きます。午前に舟で訪れる武林行宮と、午後に登るハンムアは、同じ王たちの物語でつながっているのです。

Hành cung cũng là căn cứ chống quân Mông–Nguyên; Trần Nhân Tông từ đây đi tu, gắn với sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm. Hành cung Vũ Lâm (đi thuyền buổi trưa) và Hang Múa (leo buổi chiều) cùng chung một câu chuyện về các vua Trần.

🧭 山の上のマップ🧭 Trên đỉnh có gì?

1. 山が牧場：ヤギは石灰岩の崖を自在に登り、放し飼いで育ちます。
2. 野草と薬草を食べる：山の草木や薬草の葉を食べるため、身が締まって脂が少なく、臭みが少ない。
3. 小さな耳の在来種：自然の草だけで育つ在来のヤギが好まれます。
4. 世界も認めた：「ヤギのレモン和え（Dê tái chanh）」は2025年、世界の料理ランキングサイトTasteAtlasにランクイン。

1. Núi là đồng cỏ: dê thả rông, leo vách đá vôi.
2. Ăn lá cây, cỏ thuốc: thịt săn chắc, ít mỡ, ít mùi hôi.
3. Giống dê cỏ tai nhỏ chỉ ăn thực vật tự nhiên được ưa chuộng.
4. Được thế giới ghi nhận: dê tái chanh lọt bảng xếp hạng TasteAtlas (2025).

🍽 今日のメニュー例🍽 Thực đơn tham khảo

Dê tái chanh 半生・チャレンジtái – thử thách

さっと湯通ししたヤギ肉をライム・レモングラス・生姜・ごま・ピーナッツで和えた一品。イチジクの葉（lá sung）で巻き、生姜入り味噌だれ（tương gừng）で。

Dê chần tái trộn chanh, sả, gừng, vừng, lạc; cuốn lá sung, chấm tương gừng.

Cơm cháy （おこげ）

釜底のおこげを乾かして揚げた、パリパリのおせんべい状。ヤギのあんや肉でんぶをのせて。19世紀にニンビンの若者がハノイから持ち帰ったという言い伝えも。

Cơm cháy phơi khô rán giòn, rưới sốt dê/ruốc. Tương truyền do một chàng trai Ninh Bình thế kỷ XIX mang nghề từ Hà Nội về.

🔥 その他Các món khác

• Dê nướng — 焼きnướng
• Dê hấp — 蒸しhấp
• Lẩu dê — ヤギ鍋lẩu
• Nem dê — ヤギの生春巻き風nem

⚠ 生き血の料理（tiết canh）や血入りの酒（rượu tiết dê）は衛生面のリスクも。無理せず「Không, cảm ơn（いいえ、結構です）」でOK。 ⚠ Tiết canh, rượu tiết dê có rủi ro vệ sinh – hỏi trước, không ép khách.

🍻 乾杯は「モッ、ハイ、バー、ヨー！」（Một, hai, ba, dô! ＝1、2、3、それっ！） 🍻 Nâng ly: "Một, hai, ba, dô!"

🍜 ヤギ以外のニンビン名物🍜 Đặc sản Ninh Bình ngoài dê

Nem chua Yên Mạc

イェンマック村の発酵豚肉。薄切り豚肉と豚皮を炒り米粉と和え、グアバとバナナの葉で包んで自然発酵。ほんのり酸っぱく、お酒のつまみに。（生発酵なので無理せず）

Thịt lợn, bì trộn thính, gói lá ổi + lá chuối, lên men tự nhiên; vị chua nhẹ, chấm nước mắm tỏi chanh.

Rau muống xào tỏi

空芯菜のニンニク炒め。ベトナムの食卓の定番で、ヤギが苦手な人にも安心の一皿。

Món rau "quốc dân", an toàn cho người không ăn được dê.

Dê nướng

焼いたヤギ肉にごまをまぶして。香ばしく、ヤギ初心者にも食べやすい調理法です。

Dê nướng rắc vừng – thơm, dễ ăn cho người lần đầu thử dê.